វចនាធិប្បាយប៉ាកកាខ្មែរ: ពន្យល់ពាក្យ

Showing posts with label ពន្យល់ពាក្យ. Show all posts

Thursday, 10 March 2016

ទិវាជាតិអំណាន នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ១១ មីនា ២០១៦

ថ្ងៃទី១១ មីនា ១៨៨៣ ជាថ្ងៃប្រសូតរបស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ជោតញ្ញាណោ ដែលត្រូវនឹងនៅថ្ងៃអង្គារ ១១រោច ខែផល្គុន ឆ្នាំវក ឆស័ក ព.ស. ២៤២៧ ។

Sunday, 21 June 2015

គំរូ ឬ គម្រូ?

ដោយ : ហ៊ុន ឈុនតេង

អត្ថបទនេះ ខ្ញុំបានសរសេរតាំងពីខ្ញុំនៅសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រអក្សរសាស្ដ្រខ្មែរឆ្នាំទី៣មកម្ល៉េះនិងធ្លាប់បានចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្ដីចំណេះដឹងសាកលផង។ ទីនេះ ខ្ញុំសូមយកអត្ថបទនោះមកបង្ហាញដោយពុំមានការកែសម្រួលឲ្យបានល្អត្រឹមត្រូវនោះឡើយ។

១- បញ្ហាស្តីពីពាក្យ“គំរូឬគម្រូ”

តាមរយៈការពិនិត្យលើឯកសារមួយចំនួនដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយកន្លងមក ស្មេរឃើញថាមានបញ្ហាមួយបានចោទឡើងចំពោះការសរសេរអក្ខរាវិរុទ្ធពាក្យ“គំរូឬគម្រូ”។ ដោយសារស្មេរសង្កេតឃើញនូវបញ្ហានេះ ស្មេរក៏សាកល្បងស្រាវជ្រាវនិងពិចារណាលើបញ្ហានៃអក្ខរាវិរុទ្ធរបស់ពាក្យនេះ ថាតើមួយណាត្រឹមត្រូវជាង ដោយផ្អែកលើហេតុផលតាមបែបភាសាវិទ្យា។

មានឯកសារសំខាន់ៗពីរដែលជាហេតុនាំឲ្យឯកសារនានាសរសេរអក្ខរាវិរុទ្ធនៃពាក្យនេះបានពីរយ៉ាងគឺ៖

-វចនានុក្រមខ្មែរ, វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ, ទំព័រទី១៤៧, ពន្យល់ថា ៖

គំរូ ន. បែប, សំណាក, តួយ៉ាង, ផែនទី : គំរូស្ពានបេតុង, គំរូផ្ទះឈើ …។

-ក្រសួងអប់រំ, សៀវភៅវេយ្យាករណ៍ថ្នាក់ទី៨, ទំព័រ១៧, ឆ្នាំ១៩៨៦

គំរូ < គ្រូ+ [-អ៊’ម-]

យើងឃើញថានៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរបានពន្យល់ពីន័យរបស់ពាក្យថា“គំរូ” ដូចដែលបានបង្ហាញខាងលើស្រាប់ តែពុំបានលើកហេតុផលពន្យល់ពីប្រភពពាក្យនេះឡើយ។ ចំណែកឯសៀវភៅវេយ្យាករណ៍ថ្នាក់ទី៨របស់ក្រសួងអប់រំវិញបានបង្ហាញពីកំណើតពាក្យ“គំរូ” ថាចេញពីពាក្យថា“គ្រូ” តែមិនបានពន្យល់ន័យទេ។

តើពាក្យ“គំរូឬគម្រូ”ដែលពាក្យត្រឹមត្រូវតាមហេតុផលវិទ្យាសាស្ដ្រ? តើពាក្យនេះពិតជាមានប្រភពពាក្យពីពាក្យ“គ្រូ”ឬ? តើពាក្យនេះអាចមានប្រភពចេញមកពីពាក្យផ្សេងដែរឬទេ?

២- បំណកស្រាយស្តីពីពាក្យ “គំរូឬគម្រូ”

ក្រសួងអប់រំបានពន្យល់ថាពាក្យនេះចេញពីពាក្យ គ្រូ + [-អ៊’ម-] > គំរូ។ ប៉ុន្តែយើងសង្កេតឃើញថាពាក្យ“គំរូ” នេះគ្មានន័យជាប់ទាក់ទងនឹងពាក្យថា“គ្រូ”នេះឡើយ។ សូមពិនិត្យលើឧទាហរណ៍ខាងក្រោម៖

ឧ១. ចូរអ្នកឆ្លាក់រូបព្រះពុទ្ធ១អង្គ ដែលមានរូបថតមួយសន្លឹកនេះជាគំរូ។

នៅក្នុងល្បះនេះ ពាក្យ“គំរូ”វាគ្មានន័យអ្វីទាក់ទងនឹងពាក្យថា“គ្រូ”ឡើយ។ ល្បះនេះអាចមានន័យថា “ចូរអ្នកឆ្លាក់រូបព្រះពុទ្ធ១អង្គ ដែលមានរូបថតមួយសន្លឹកនេះជាបែបផែន, ឬតួយ៉ាង(មានន័យថារបស់ដែលដូចនឹងរបស់ដើម ហើយព្រះដែលគេឆ្លាក់នោះគឺត្រូវតែដូចនឹងរូបថតដែលគេឲ្យនោះ)”។

ឧ២. លោកគ្រូ ជាគំរូរបស់ខ្ញុំ។

ចំណែកនៅក្នុងល្បះនេះក៏នៅតែមានន័យថា“លោកគ្រូ ជាបែបផែន, តួយ៉ាង(នៅក្នុងសង្គមខ្មែរយើងចាត់ទុកគ្រូជាអ្នករៀនបានខ្ពង់ខ្ពស់ ដឹងខុសត្រូវ មានចរិតលក្ខណៈល្អ ទើបសិស្សចង់ធ្វើដូចគាត់)របស់ខ្ញុំ” គឺមិនមែនមានន័យថា “លោកគ្រូ ដែលជាគ្រូរបស់ខ្ញុំ”នោះទេ។ បើពិនិត្យលើផ្នក់ជែក[-អ៊’ម-] បញ្ជាក់ពីន័យជាកិរិយាហេតុ ឬន័យសម្គាល់លទ្ធផល/អំពើ[1] ដែលមិនបញ្ជាក់ពីន័យជាសភាព ឬបែបបទរបស់នាម ឬគុណនាមនោះទេ។

តាមទស្សនៈរបស់ស្មេរផ្ទាល់ពាក្យថា“គំរូ”នេះ មានប្រភពចេញមកពីពាក្យ“រូ”ដែលជាពាក្យខ្មែរបុរាណច្រើនជួបប្រទះក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍មានន័យថា“ដូច”។ ហេតុដែលខ្ញុំហ៊ានអះអាងបែបនេះ គឺសំអាងលើន័យរបស់ពាក្យ“គំរូ”នេះទាក់ទងនឹង ពាក្យថា“ដូច”ច្រើនជាងពាក្យ“គ្រូ”។ សូមពិនិត្យឧទាហរណ៍ខាងក្រោម៖

ឧ៣. ផ្ទះនេះយកគំរូតាមផ្ទះនៅម៉ាឡេស៊ី។

យើងពិនិត្យឃើញថាពាក្យ“គំរូ” មានថ្នាក់ពាក្យជានាម និងជាកម្មបទផ្ទាល់របស់ពាក្យផ្ទះ មិនមែនមានថ្នាក់ពាក្យជាកិរិយាហេតុនោះទេ។ ក្នុងល្បះនេះមានន័យថា ផ្ទះនេះយកលក្ខណៈដែលមានដូចផ្ទះនៅម៉ាឡេស៊ី។

ឧ៤. នេះជាផ្ទះគំរូរបស់ខ្មែរ។

ក្នុងល្បះនេះពាក្យគំរូដើរតួជាគុណនាមបញ្ជាក់ន័យឲ្យនាម“ផ្ទះ” ដែលមានន័យថាផ្ទះនេះជាផ្ទះដែលមានដូចៗគ្នានឹងផ្ទះរបស់ខ្មែរផ្សេងទៀត។

តាមរយៈឧទាហរណ៍ពីរខាងលើ យើងឃើញថាពាក្យថា“គំរូ” នេះមានន័យជាប់ទាក់ទងនឹងពាក្យ“រូ”ជាងពាក្យ“គ្រូ”។ ពាក្យ“គំរូ”នេះមានប្រភពមកពីពាក្យ“រូ”ផ្សំនឹងផ្នត់ដើម[គំ-]។ យើងសង្កេតឃើញមានពាក្យទាំងអស់សរុបចំនួន៤ដែលជាពាក្យកម្លាយតាមរយៈផ្នត់ដើម[គំ-] គឺ គំរេច គំរឹល គំរល និងគំរូ។ ពាក្យ “គំរេច” មានន័យជាប់ទាក់ទងនឹងពាក្យ“រេច”, ពាក្យ“គំរឹល” មានន័យជាប់ទាក់ទងនឹងពាក្យ“រឹល”, ពាក្យ“គំរល” មានន័យជាប់ទាក់ទងនឹងពាក្យ“រល”។ ចំណែកឯពាក្យ“គំរូ”នេះ ក៏មានន័យជាប់ទាក់ទងនឹងពាក្យថា“រូ”នេះដែរ។ ផ្នត់[គំ-] នេះសម្រាប់ប្រើធ្វើឲ្យពាក្យកម្លាយក្លាយជានាម ឬគុណនាមទៅតាមបរិបទដែលបានលើកឧទាហរណ៍ក្នុងល្បះខាងលើមក។ ប៉ុន្តែវចនានុក្រមដាក់ពាក្យ“គំរូ” នេះត្រឹមតែជានាមប៉ុណ្ណោះ ទាំងវាមានថ្នាក់ពាក្យជាគុណនាមផងដែរ ដូចក្នុងករណី ផ្ទះគំរូ និងមនុស្សគំរូ។

យ៉ាងណាម៉ិញពាក្យនេះគេធ្លាប់ជួបតាំងពីសម័យមុនអង្គររួចម្ដងមកហើយនៅក្នុងសិលាចារឹក K.138 និងK.109 គឺពាក្យ“កំរុ”។ នៅក្នុងសិសាចារឹកទាំងពីរនេះពាក្យ“កំរុ” គឺជានរនាម(ឈ្មោះមនុស្ស) ដែលនៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរបុរាណតាមរយៈសិលាចារឹកសម័យមុនអង្គរ សតវត្សទី៦-៨ របស់បណ្ឌិតសាស្ដ្រាចារ្យ ឡុង សៀម ទំព័រទី១០៣ ថាពាក្យ “កំរុ” នេះចេញពីពាក្យ “រុ” មានន័យថាដូច។

៣- សន្និដ្ឋាន

ស្ថិតនៅក្នុងសេចក្ដីសន្និដ្ឋាន ស្មេរអាចនិយាយបានថា “គំរូឬគម្រូ” អាចសរសេរឲ្យត្រឹមត្រូវតាមអក្ខរាវិរុទ្ធបានតែមួយបែបគត់គឺ “គំរូ” ព្រោះវាមានប្រភពមកពីពាក្យ“រូ” ដូចហេតុផលដូចបានជម្រាបមកខាងលើ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ពាក្យនេះមានថ្នាក់ពាក្យចំនួនពីរ គឺជានាម និងគុណនាម។ ដោយផ្អែកលើហេតុផលដែលបានបង្ហាញមកនេះ ស្មេរសូមឲ្យមានការបំពេញបន្ថែមលើកង្វះខាតដែលបានកើតមាននៅក្នុងវចនានុក្រម និងកែកំហុសដែលមាននៅក្នុងសៀវភៅរបស់ក្រសួងអប់រំដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ ដើម្បីឲ្យភាសាខ្មែរឈានទៅរកការឯកភាពគ្នាក្នុងការប្រើប្រាស់អក្ខរាវិរុទ្ធឲ្យមានតែមួយ។

[1] សូមមើល ព្រុំ ម៉ល់,វេយ្យាករណ៍ទម្រង់និយមនៃភាសាខ្មែរទំនើប, ២០០៦។

Friday, 19 June 2015

ប្រភពពាក្យកន្ថោរ អង្គាដី ខ្ទះ និងសំប៉ាន

ពាក្យខ្មែរដែលស្ទើរតែមិនជឿថាមានប្រភពមកពីបរទេស

មុននឹងនិយាយដល់រឿងនេះ ខ្ញុំសូមរំលឹកបន្ដិចថាភាសាខ្មែរសិ្ថតនៅក្នុងអម្បូរអូស្ដ្រូអាស៊ីនិងក្រុមមនខ្មែរឬខ្មែរមន ឯសំស្ក្រឹតឯណោះវិញស្ថិតនៅក្នុងអម្បូរឥណ្ឌូអឺរ៉ុប។ គេបែងចែកអម្បូរផ្សេងគ្នា ដោយសារតែភាសាទាំងនោះវាមានលក្ខណៈផ្សេងគ្នា។ ដូចគ្នាដែរ ការចាត់ភាសាឲ្យទៅក្នុងអម្បូរជាមួយគ្នា ក៏ដោយសារលក្ខណៈភាសានោះវាដូចគ្នាផងដែរ។ ភាសាមួយៗ តែងមានពាក្យជាធាតុសំខាន់មួយក្នុងភាសា ដែលទុនពាក្យសព្ទអាចមានប្រភពច្រើនយ៉ាង។ ទុនពាក្យសព្ទម្យ៉ាង គឺជាទុនដើមបំផុតនៃភាសាមួយនោះ ពោលគឺភាសានោះកើតឡើងដោយមានទុនពាក្យសព្ទដើមតែម្ដង។ ទុនពាក្យសព្ទម្យ៉ាងទៀត គឺបានមកពីពាក្យក្នុងភាសាដទៃ។ ភាសាណាក៏មិនល្អបរិសុទ្ធដែរ ដែលខ្ញុំនិយាយថាមិនស្អាតបរិសុទ្ធនេះ គឺដោយសារតែគ្មានភាសាណាដែលមានទុនតែពាក្យសព្ទដើមរបស់ភាសានោះដែរ។ មនុស្សជាអ្នកប្រើប្រាស់ភាសា។ មនុស្សមានទំនាក់ទំនងគ្នា ភាសាក៏មានការរងឬជះឥទ្ធិពលដែរ។ ដូច្នេះការទទួលយកទុនពាក្យសព្ទពីភាសាដ៏ទៃ មិនមែនជារឿងចម្លែកនោះទេ!

ភាសានីមួយៗតែងមានលក្ខណៈជាមូលដ្ឋានគ្រឹះរបស់ខ្លួន ដែលជាកត្តាមិននាំឲ្យច្រឡំនឹងភាសាដទៃ។ មូលដ្ឋានសទ្ទតា សូរ រូបសព្ទ ការបង្កើតពាក្យ និងប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ជាដើម ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់របស់ភាសា។ ការទទួលយកពាក្យពីបរទេស មិនមែនជាបញ្ហាធំដែលអាចប៉ះពាល់ដល់មូលដ្ឋានគ្រឹះភាសានោះឡើយ។ ដែលប៉ះពាល់ គឺប៉ះពាល់ត្រឹមតែកម្រិតពាក្យសព្ទ មិនប៉ះពាល់ដល់មូលដ្ឋានសទ្ទតា សូរ និងប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍នោះឡើយ។ បែបនេះហើយ ទើបយើងឃើញថា ពេលដែលយើងទទួលពាក្យសព្ទពីបរទេស យើងមិនដែលគោរពតាមសូររបស់គេនោះទេដូចជា កាហ្វេ មនុស្សខ្មែរនិយមអានជា កាផែ ឬកាខ្វេ នេះក៏ដោយសារតែខ្មែរគ្មានសទ្ទតា ហ្វ [f ]។ ម្យ៉ាងទៀត យើងក៏មិនដែលខ្ចីពាក្យដោយជាមួយនូវប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ធំដុំពីភាសាដទៃដែរ។ យើងមិនដែលខ្ចីពាក្យមកបំបែកវិភត្តិ កាល វចនៈ… ឲ្យដូចនឹងភាសាបាលី សំស្ក្រឹត បារាំង អង់គ្លេសនោះដែរ។ ប្រការដែលមិនយល់ពីមូលដ្ឋានរបស់ភាសានីមួយៗ ហើយបង្ខំឲ្យភាសាខ្មែរគោរពតាមក្បួនភាសាដទៃមួយទៀត ដោយគ្រាន់ខ្មែរតែការទទួលយកនូវពាក្យមកទុកក្នុងឃ្លាំងពាក្យសព្ទខ្មែរនោះ ជាប្រការមិនសមរម្យឡើយ។ ប្រការនេះអាចហៅថា កាត់ក្បាលតម្រូវមួក!

ដោយសារតែភាសាមានលក្ខណៈមូលដ្ឋានផ្សេងគ្នានេះហើយ ទើបភាគច្រើនពាក្យដែលខ្មែរប្រើមានប្រភពពីបរទេស យើងប្រើដោយមិនបានដឹងឬចាប់អារម្មណ៍ពីប្រភពរបស់វាទេ លុះត្រាតែអ្នកធ្លាប់រៀនសូត្រពីរឿងនេះឬដោយការមើលវចនានុក្រម។ ដោយហេតុថាពាក្យបរទេសនោះ លុះតែប្រើយូរទៅៗ ក៏មានលក្ខណៈសូរជាខ្មែរ មានន័យប្រែប្រួលទៅតាមសង្គមខ្មែរ និងប្រើតាមតែរបៀបនៃវេយ្យាករណ៍ខ្មែរ។ រឿងនេះមិនមែនជារឿងសំខាន់ដែលខ្ញុំនឹងយកមកនិយាយពេលនេះឡើយ! រឿងដែលសំខាន់ គឺខ្ញុំនឹងបង្ហាញនូវពាក្យដែលមានប្រភពមកពីបរទេស ដែលយើងស្ទើរតែមិនជឿថាឬមិនដែលនឹកថាមានប្រភពមកពីជាពាក្យមកពីបរទេសសោះឡើយ ឯក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរក៏ពុំបានបញ្ជាក់ប្រភពពាក្យនោះទៀត។ ពាក្យទាំងនោះមានដូចខាងក្រោម៖

ក- កន្ថោរ

នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរបញ្ជាក់យ៉ាងដូច្នេះថា កន្ថោរ ន. ប្រដាប់សម្រាប់ស្ដោះទឹកមាត់ ។ ពាក្យនេះមួយមានរឿងវែងឆ្ងាយណាស់! រឿងមួយក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរទាក់ទងនឹងកន្ថោរសូមអាន៖

http://www.khmerenaissance.info/arts_literature/43_kanthor.html

បើនិយាយពីប្រភពនៃពាក្យនេះ គឺមកពីសំស្ក្រឹតថា កដោរ (कटोर kaṭora) មានន័យថា ភាជន៍ជាចានឬពែងម្យ៉ាង[1]។ បើភាសាហីណ្ឌីរាល់ថ្ងៃ កដោរា (कटोरा kaṭorā) ប្រែថាចានធំ។ តាមរយៈសិលាចារឹកខ្មែរជាច្រើន បានបញ្ជាក់ឲ្យឃើញពីវត្តមានពាក្យ កន្ថោរ នេះក្នុងអក្ខរាវិរុទ្ធជា កថោរ ប៉ុន្ដែយើងមិនអាចកំណត់ពីរូបរាងនិងវត្ថុបំណងនៃការប្រើប្រាស់នេះច្បាស់លាស់ទេ។ លោកអ្នកអាចតំណភ្ជាប់ខាងលើ ដើម្បីបញ្ជាក់ឲ្យច្បាស់ពីរឿងកន្ថោរក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរដែលផ្សេងគ្នាពីកន្ថោរក្នុងវប្បធម៌ចិន។

ពាក្យ កថោរ ក្នុងខ្មែរបុរាណ ត្រូវបានសៀមយកទៅប្រើជា៖ กะโถน និង กระโถน ដែលហៅសំដៅកន្ថោរ កន្ថោរស្ដោះជាដើម។ ពាក្យនេះហើយ ដែលអ្នកស្រុកនៅប៉ែកពាយ័ព្យប្រទេសខ្មែរយើងនិយាយថា ក្រធុនឬ កាធុន [2] សំដៅដល់វត្ថុធ្វើពីលោហៈរាងមូលមានសណ្ឋានរាក់ឬជ្រៅប្រើក្នុងបំណងផ្សេងៗដូចជាដាក់ទឹកនិងបោកសម្លៀកបំពាក់ជាដើម។ ពាក្យនេះហើយដែលក្រោយមកទំនងជាក្លាយមកជាពាក្យ កាធុង(ជាសម្ដីអ្នកស្រុកប៉ែកពាយ័ព្យ) និងក្លាយខ្លីជា ធុង(?)។

រូបភាពពីសិលាចារឹកបោសព្រះនន្ទ K.89

ខ- អង្គាដី

អង្គាដី ជារុក្ខជាតិមួយប្រភេទដែលគេនិយមយកត្រួយនិងផ្កាស្លសម្លផ្សេងៗ។ បើនឹងនិយាយរឿងអង្គាដី គេអាចនឹកឃើញដល់មុខម្ហូបឬក៏សក់រួញអង្គាដី។ បើនិយាយដល់នេះ អ្នកស្រុកខ្ញុំនិយាយតែអង្គាសដី។ ពាក្យនេះមានប្រភពមកពីសំស្ក្រឹតថា អគស្ដិ (अगस्ति) គឺប្រែថាដើមអង្គាដីនេះឯង។ និយាយលេងចុះថា អ្នកស្រុកខ្ញុំនិយាយបុរាណជាងអ្នកនិយាយថា អង្គាដី ដ្បិតថាខ្មែរបុរាណក៏មានចារឹកពាក្យនេះនៅក្នុងសិលាចារឹកផងដែរ គឺសិលាចារឹក K.38 ចារឹកថា ស្រេតេំអគស្ដិ ប្រែថាស្រែ(នៅឯ)ដើមអង្គាដី។

គ- ខ្ទះ

ខ្ទះ គឺជាពាក្យសាមញ្ញបំផុតដែលអ្នកផងទាំងពួងតែងស្គាល់។ ពាក្យនេះមានប្រភពមកពីសំស្ក្រឹតថាគដាហ (गटाह gaṭāha) ឯខ្មែរបុរាណសរសេរជា គទាហ (K.713B, K.420) កដាហ (K.958, K.542) និងកទាហ (K.415) ។ បើនឹងប្រាប់ថា កទាហ ក្លាយមកជា ខ្ទះ លោកអ្នកទំនងជាមិនជឿខ្ញុំនោះទេ! តែបើលោកអ្នកចាប់អារម្មណ៍នឹងភាសាខ្មែរបន្ដិច លោកអ្នកនឹងមិនសង្ស័យអ្វីឡើយ។ ខ្ញុំសូមបង្ហាញពាក្យមួយចំនួនដូចជា៖ ភ្ញាក់ ធាក់ ទាក់…! លោកអ្នកប្រហែលជាយល់ហើយថា ហេតុអ្វី កទាហ ក្លាយមកជា ខ្ទះ។ ខ្ញុំសូមមិនពន្យល់តាមបាតុភូតសូរនិងការប្រែប្រួលសូរក្នុងប្រវត្តិភាសាខ្មែរឡើយ ដោយសារខ្ញុំនៅស្ទើររឿងនេះផងនិងមិនចង់ឲ្យក្លាយជាប្រការវែងឆ្ងាយឡើយ។

រូបភាពពីសិលាចារឹកបោសព្រះនន្ទ K.89

ឃ- សំប៉ាន

អ្នកមានរក្សាក្សត់ ដូចសំពត់ព័ទ្ធពីក្រៅ អ្នកប្រាជ្ញរក្សាខ្លៅ ដូចសំពៅនៅសំប៉ាន!

តាមវចនានុក្រមខ្មែរពន្យល់ថា៖

ទូកអុំមួយប្រភេទ តដោយក្ដារ ៥ សន្លឹកខាងក្បាលនិងកន្សៃរាង-ង ។ ទូកអុំមួយប្រភេទទៀត មាឌជាទូកផ្កាចារ ប៉ុន្តែលើកក្ដារប៉ះថែមឡើងទៀត ក៏ហៅ សំប៉ាន ដែរ។ (វចនានុក្រមខ្មែរ)

ខ្ញុំបានប្រទះប្រភពពាក្យនេះដោយចៃដន្យថាជាពាក្យមានប្រភពមកពីភាសាចិន។ ពាក្យចិនកុកងឺថា舢舨 (pinyin: shānbǎn) គឺជាប្រភេទទូកចិនមួយប្រភេទដែលមានបាតរាប ហើយសំប៉ានខ្លះរាប់បញ្ជូលទាំងកូនទូកដែលនៅជាប់នឹងនាវា។ សំប៉ានខ្លះប្រើជាលំនៅអចិន្ត្រៃយ៍នៅលើទឹកផងដែរ[3]។ ពាក្យនេះមានប្រភពដើមមកពីភាសាចិនហុកកៀនថា三板 (sam pan) មានន័យតាមជាតិសព្ទថា “ក្ដាបីបន្ទះ”។ សំប៉ាននេះនៅតែមានប្រើនៅតំបន់ដាច់ស្រយាលនៅក្នុងដែលដីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី បង់ក្លាដេស ភូមា និងវៀតណាម។ ទីនេះខ្ញុំនិយាយតែពីប្រភពពាក្យ មិននិយាយពីប្រភពកំណើតរបស់វត្ថុនេះឡើយ។ព៌ត័មានក្បោះក្បាយជានេះសូមអាន៖https://en.wikipedia.org/?title=Sampan។

សូមលោកអ្នកជាអ្នកឈ្លាសខាងនេះ សូមមេត្តាជួយណែនាំដោយក្ដីអនុគ្រោះ លើសេចក្ដីលើសលោះឬខ្វះចន្លោះលើអត្ថបទនេះផងចុះ។

[1] សូមមើល : http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=kaTora&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0

[2] ដោយសារគ្មានសំណេរក្នុងវចនានុក្រម ខ្ញុំសូមសរសេរទៅតាមសំណូរដែលអ្នកស្រុកប៉ែកខាងនោះនិយាយភាគច្រើន។

[3] https://en.wikipedia.org/?title=Sampan

ចម្លងការផ្សាយពី សាស្ត្រាចារ្យ ហ៊ុន ឈុនតេង

https://hunchhunteng.wordpress.com/2015/06/19/etymology-1/

Tuesday, 5 November 2013

ពាក្យថា "អន្តរ"

http://www.youtube.com/v/6PFy98-r07w?version=3&autohide=1&autohide=1&showinfo=1&feature=share&autoplay=1&attribution_tag=PsQS4tlQXQV9Y6sFCmpaPg

ពាក្យថា "ក្រុមមឿង"

http://www.youtube.com/v/RM9FBGeHkmI?autohide=1&version=3&autohide=1&feature=share&attribution_tag=2qdQ4Gb0bfi7-sGpRciumQ&showinfo=1&autoplay=1

ម្តេចព្រះវិហារបែរមុខទៅកើត?

http://www.youtube.com/v/UImm5R-F6b4?autohide=1&version=3&feature=share&autohide=1&showinfo=1&attribution_tag=Y-c5OMKSKhREh01ezlXRSg&autoplay=1

Sunday, 5 May 2013

ពិម្ព=ពុម្ព

ចាក៖ វចនានុក្រម ខ្មែរ ជួន ណាត

Wednesday, 13 March 2013

ភរិយាដ

ភរិយាដ ភៈរិយាត សំ. ក្ល.; សំ. ( ន.) (ភាយ៌ាដ) បុរសដែលព្រមឲ្យភរិយារបស់ខ្លួនស្វែងរកប្រយោជន៍ ដោយបែបបទជាស្រ្តីពេស្យា, មនុស្សអ្នកបណ្ដោយប្រពន្ធឲ្យធ្វើជាស្ត្រីផ្កាមាស។ (ព.កា.): នែអ្នកភរិយាដ ចូរខំខ្មីឃ្មាត បំពេញមុខការ ចូរកុំរវាត ចាកសីលាចារ

ធ្វើស្រែចម្ការ លក់ដូរវិញទៅ! (វចនខ. ជ.ណ)

សាកល្បងពុម្ពអក្សរខ្មែរ Khmer Pen Chantra

Sunday, 13 January 2013

សម្បទាន

មិននឹកស្មានថា ពាក្យ សម្បទាន មានន័យជ្រៅយ៉ាងនេះ សោះ! ដូចនេះពាក្យថា សម្បទាន ដែលខ្មែរ ធ្លាប់ប្រើនេះ ខ្លាចតែមានន័យដូចនេះដែរទេ។ តែល្អដែរ លក្ខណៈមានកំណត់អាយុសម្បទាន :)

by http://Khmerpen.net

Saturday, 8 December 2012

យំ > យោបំ

Tuesday, 27 November 2012

នារីផល

Tuesday, 13 November 2012

សេវកៈ, សេវា (Service)

Monday, 5 November 2012

កូដកម្ម ( Strike )

កូដកម្ម
( Strike )

តាមវចនានុក្រមសម្តេចព្រះសង្ឃរាជជួន ណាត ពាក្យកូដកម្មកើតឡើងដោយការផ្សំរវាង ពាក្យបាលី កូដ (អានថាកូតដាក់)មានន័យថាកោង និង កម្មមានន័យថា អំពើ។ដូច្នេះន័យត្រង់របស់ ពាក្យនេះគឺ៖អំពើព្រហើន ,អំពើកោងកាចវៀចវេរ ,ពុតត្បុត តែសម្តេចជួនណាតក៏បានពន្យល់ផង ដែរថា កូដកម្មគឺជាៈការសំដែងអកប្បកិរិយាប្រឆាំងចំពោះរឿង ឬកិច្ចការណាមួយ ដែលខ្លួនមិន ពេញចិត្ត។
នៅក្មុងច្បាប់ការងាររបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលបានអនុម័តកាលពីថ្ងៃទី 13 មិនា 1997 រួម មាន394មាត្រា មានជំពូកទី13បានពណ៌នាពីកូដកម្ម និងឡុកអៅ ( Lockout)។ និយមន័យនៃ កូដកម្មដែលចែងក្នុងមាត្រា318បានកំណត់ថាៈ កូដកម្មគឺជាការឈប់ធ្វើការងារដោយកម្មករ និ-យោជិតមួយក្រុម ដែលមានការព្រមព្រៀងគ្នាហើយបានធ្វើឡើងនៅក្នុងសហគ្រាសមួយ ឬគ្រឹះស្ថាន មួយ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីទទួលបាននូវដំណោះស្រាយដ៏យុត្តិធម៌ចំពោះការទាមទាររបស់កម្មករ និយោជិតពីនិយោជក ហើយក៏ជាលក្ខ័ណ្ឌដើម្បីចូលធ្វើការវិញ ។
ឡុកអៅ គឺជាការបិទសហគ្រាស ឬគ្រឹះស្ថានទាំងមូល ឬមួយផ្នែក ដោយនិយោជក ក្នុង ឱកាសដែលមានវិវាទការងារ ។
ច្បាប់ការងារនេះបានធានាសិទ្ធិធ្វើកូដកម្ម ដោយបញ្ចក់ច្បាស់លាស់ថា សិទ្ធិធ្វើកូដកម្មអាច
អនុវត្តន៍ទៅបានលុះត្រាតែបានប្រើប្រាស់អស់លទ្ធភាពក្នុងការដោះស្រាយជំលោះដោយមធ្យោបាយសន្តិវិធីជាមួយនិយោជក ។
ក្នុងស្ថានភាពទូទៅទូទាំងពិភពលោក កូដកម្មកើតឡើងដោយសារទំនាស់នៃផលប្រយោជន៍ រវាងនិយោជក ដែលចង់បន្ថយថ្លៃផលិត នឹងនិយោជិត ដែលស្វែងរកការតំឡើងប្រាក់ឈ្នួល,បន្ថយ ម៉ោងធ្វើការ កែលំអរលក្ខ័ណ្ឌការងារ ការទទួលស្គាល់សហជីពនិងផលប្រយោជន៍គួបផ្សំដទៃទៀត ។
និយោជក តែងតែព្យាយាមបន្តប្រតិបត្តិការផលិតរបស់គេ ដោយមិនប្រើនិយោជិតិដែលចូល រួមធ្វើកូដកម្ម ដែលនោះគឺជាឆ្នួននាំឱ្យមានអំពើហឹង្សា។ អំពើហឹង្សា ជាធម្មតាកើតមានដោយសារតែ ការប្រើកងការពារប្រដាប់អាវុធ ដែលជួលដោយនិយោជក ឬដោយប៉ូលីស ឬយោធាដែលចេញ មករៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់ ។
កូដកម្មឈប់ធ្វើការនៅអាមេរិក កើតមានតាំងពីជំនាន់អាមេរិកស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគម អង់គ្លេសម្លេះ ក៏ប៉ុន្តែកំណត់ត្រាអំពីកូដកម្មទាមទារតំឡើងប្រាក់ឈ្នួលដំបូងបំផុត ហាក់ដូចជាកើត មាននៅហ្វីឡាដែលហ្វៀ ( Philadelphia ) នាឆ្នាំ1789 នៅក្នុងផ្នែកបោះពុម្ព ។
កូដកម្មទូទាំងប្រទេសលើកទី1 បានកើតនៅអាមេរិកនាឆ្នាំ1877 ដោយនិយោជិតផ្លូវដែក រៀបចំឡើង ។
និយាយជារួម កូដកម្មកើតមាននៅបណ្តាប្រទេសឧហ្សាហូបនីយកម្ម ហើយដែលនៅទីនោះ ពលករមានសិទ្ធិនឹងធ្វើសកម្មភាពដោយសេរី។ ប្រទេសអង់គ្លេស បានកើតមានកូដកម្មតាំងពីទសវត្យ ទី19ម្លេះ ដោយសារតែអង់គ្លេសមានបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មមុនគេ។
គូបញ្ចាក់ថា នៅក្នុងកូដកម្មដែលពោរពេញទៅដោយការបត់បែននោះ មានទស្សនាទានមួយ ទៀតដែលគេហៅថាកូដកម្មទូទៅ (General Strike)ដែលនិយាយសំដៅទៅលើការឈប់ធ្វើការ របស់កម្មករទាំងមូល ក្នុងផ្នែកឧស្សាហកម្មនៃតំបន់ណាមួយ ឬរបស់ជាតិ។ កូដកម្មទូទៅ អាចធ្វើ ឡើងក្នុងគោលបំណងសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីដាក់ការគៀបសង្កត់ទៅលើនិយោជក ឱ្យគេទទួលយកលក្ខ័ណ្ឌ ការងារជាខ្សែសង្វាក់មួយ។ ជួនកាល កូដកម្មទូទៅក៏ត្រូវបានគេប្រើ ដើម្បីគោលបំណងនយោបាយ សំដៅទាមទារសម្បទានណាមួយពីរដ្ឋាភិបាល ឬក្នុងគោលដៅទំលាក់រដ្ឋាភិបាល ដែលកំពុងកាន់ អំណាច។ ជាធម្មតា កូដកម្មនយោបាយតែងត្រូវបានជំរុញដោយពួកសហជីព ហើយពង្រីកឱ្យធំ ឡើងដោយចលនាអានាធិបតេយ្យ ។
មានឧទាហរណ៍ជាគំរូជាច្រើនក្នុងរៀងកូដកម្មទូទៅនេះ តួយ៉ាងដូចជា កូដកម្មទូទៅនាឆ្នាំ
1968 កើតមាននៅប្រទេសបារាំង នៅពេលដែលមហាវិទ្យាល័យ និងកម្មកររួមគ្នាបិទទ្វារឧស្សា-ហកម្ម និងមហាវិទ្យាល័យសំខាន់ៗ នាខែឧសភា និងមិថុនា។ កូដកម្មបានបញ្ចប់ ជាមួយកិច្ចព្រម ព្រៀងមួយ ដែលបង្កើនប្រាក់ឈ្នួលឱ្យកម្មករ និងអនុញាតឱ្យកម្មករមានតំណាង ដែលមានអំណាច ជាងមុននៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរោចក្រ ។
កូដកម្មទូទៅ ទទួលបានជោគជ័យភាគច្រើននៅប្រទេសណា ដែលសហជីពមានទំនាក់ទំនង ជិតស្និទ្ធនឹងគណៈបក្សនយោបាយ ។

សមិទ្ធិ

ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (អាមេរិក )

National Security Council

ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិរបស់អាមេរិក (សរសេរកាត់NSC-អិនអេសស៊ី) ជាអង្គភាពរបស់ការិយាល័យ ប្រតិបត្តិប្រធានាធិបតី ដែលមានភារៈជួយប្រធានាធិបតីអាមេរិក ក្នុងការបង្កើត និង អនុវត្តន៍សេចក្តីសំរេចអំពី សន្តិសុខជាតិ ។ អង្គភាពនេះបង្កើតឡើងតាមរយៈច្បាប់សន្តិសុខជាតិ (National Security Act)នាឆ្នាំ1947 ដែលយោងតាមច្បាប់នោះ លោកប្រធានាធិបតីនឹងធ្វើជាអធិបតីនៃកិច្ចប្រជុំរបស់អិនអេសស៊ី ហើយមានអ្នកចូល រួមគឺៈ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស , រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ ព្រមទាំងលេខាធិការនៃកងទ័ពជើងគោក កងទ័ពជើងទឹក និងកង ទ័ពអាកាស ។ នាយកនៃទីភ្នាក់ងារចារកម្មកណ្តាល (ស៊ីអាយអេ-CIA) មិនមែនជាសមាជិក អិនអេសស៊ីទេ ប៉ុន្តែ អាចបំពេញនាទីជាទីប្រឹក្សាមួយបាន ។

នៅឆ្នាំ1949 សភាអាមេរិកបានធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ផ្លាស់ប្តូរសមាសភាពក្រុមប្រឹក្សានេះ ដោយលេខា-ធិការទាំង3នៃកងទ័ពបានថយចេញ ហើយអនុប្រធានាធិបតីបានចូលជំនួសវិញ។ នាយអគ្គសេនាធិការចំរុះរបស់ កងទ័ពបានចូលរួមកិច្ចប្រជុំក្នុងនាមជាទីប្រឹក្សា។ ប្រធានាធិបតីអាចជ្រើសរើសទុកជាមុន ពីពេលមួយទៅពេលមួយ នូវមន្ត្រីផ្សេងទៀត ឱ្យចូលរួមក្នុងក្រុមប្រឹក្សា ហើយជាធម្មតាមានមន្ត្រី2០រូប ឬលើសពីនេះតែងត្រូវបានអញ្ជើញ ឱ្យចូលរួម។ អិនអេសស៊ីមានបុគ្គលិក4០រូប ឬជំនួយការច្រើនជាងនេះ ហើយដឹកនាំបញ្ចាដោយជំនួយការប្រធានា-ធិបតីទទួលបន្ទុកសន្តិសុខជាតិ ។

អិនអេសស៊ី គ្មានអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន មិនមានការបោះឆ្នោត និងមិនមានធ្វើការសេចក្តីសំរេចចិត្តទេ។ សេចក្តី សំរេចចិត្តរបស់ប្រធានាធិបតី បន្ទាប់ពីការពិគ្រោះយោបល់នៅក្នុងអិនអេសស៊ី គឺជាសេចក្តីបង្គាប់អំពីការសំរេច ចិត្តសន្តិសុខជាតិ (National Security Decision Directives-NSDD) ហើយត្រូវបានយកទៅអនុវត្ត ដោយផ្នែកនិតិប្រតិបត្តិនានានៃរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ ។

បុគ្គលិក អិនអេសស៊ី តាមដានពិនិត្យទំនាក់ទំនងសន្តិសុខជាតិ នៅក្នុងការិយាល័យមួយដែលគេឱ្យឈ្មោះ ថា “បន្ទប់ស្ថានការណ៍” (Situation Room) ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងសេតវិមាន និងនៅក្នុងការិយាល័យ មួយទៀតឈ្មោះថា “មជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងវិបត្តិ” (Crisis Management Center) ដែលមានទីតាំងនៅក្នុង អាគារការិយាល័យនិតិប្រតិបត្តិ (Exeutive Offiece Building)។ ទំនាក់ទំនងដែលត្រូវតាមដានពិនិត្យនោះ រួមមាន បទបញ្ជានានារបស់ក្រសួងបរទេសទៅកាន់ស្ថានទូតនិងស្ថានបេសកម្មនានា សារទាំងអស់របស់ក្រសួង ការពារជាតិទៅកាន់មេបញ្ជាការកងទ័ពទាំងអស់ ព្រមទាំង បទបញ្ជារបស់នាយអគ្គសេនាធិការចំរុះទៅកាន់មេ បញ្ចការតាមភូមិភាគនានា ។ ទិន្នន័យចេញពី មជ្ឈមណ្ឌលបញ្ចាកងទ័ពជាតិរបស់មន្ទីរប៉ង់តាហ្គោន (Pentagon’s National Military Command Center) ដែលស្ថិតនៅខូឡូរ៉ាដូ ស្ព្រីង(Colorado Springs)នារដ្ឋខូឡូរ៉ាដូអាច នឹងិត្រូវគេបើកមើលឃើញភ្លាមៗលើស្គ្រីនកុំព្យូទ័រនានានៅក្នុង“បន្ទប់សភាពការណ៍ ”។

ក្រៅពីប្រធានាធិបតី ហារី ទ្រូម៉ាន់ ; (Harry Truman) និង ដ្វាយ អាយស៊ិនហាវវើ(Dwight Eisenho-wer )ដែលកោះប្រជុំ អិនអេសស៊ីញឹកញាប់ ប្រធានាធិបតីដទៃទៀតបានផ្អែកលើកិច្ចប្រជុំអិនអេសស៊ីតិចតួចណាស់ ភាគច្រើនប្រធានាធិបតីទាំងនោះផ្អែកលើកិច្ចប្រជុំជាមួយទីប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិច្រើនជាង ។ ប្រធានាធិបតី កេណ្ណឺឌី ប្រើប្រាស់“គណកម្មការប្រតិបត្តិ ” មួយតូចជាង(ប្រមូលផ្តុំដោយមន្ត្រីសន្តិសុខជាតិមួយចំនួន)ដែលមានឈ្មោះថា អ៊ិចខុម (ExComm)ដើម្បីពិគ្រោះពីស្ថានការណ៍វិបត្តិនានាដូចជា វិបត្តិប៊ែរឡាំង(Berlin Crisis) និងវិបត្តិ មីស៊ីលគូបា (Cuban Missile Crisis )។

ប្រធានាធិបតីលីនដុន ចនសុន (Lyndon Johnson) បានផ្អែកទៅលើពេលអាហារថ្ងៃត្រង់នាថ្ងៃអង្គារ៍ ជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ និងសង្គ្រាម នាយកស៊ីអាយអេយ នាយអគ្គសេនាធិការចំរុះ ទីប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ ដើម្បីរៀបចំគំរោងយុទ្ធសាស្ត្រសំរាប់សង្គ្រាមវៀតណាម ។

រីឆាត និកសុនRechard Nixonធ្វើការយ៉ាងជិតស្និតជាមួយ ហេនរី គីស្សីងហ្គើ(Henry Kissinger) ដែលជាទីប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិរបស់គាត់ ក្នុងការធ្វើឱ្យល្អប្រសើរនូវទំនាក់ទំនងជាមួយចិនប្រជាមានិត និងសហភាព សូវៀតហើយមានពេលខ្លះគេបានដាក់ឈ្មោះឱ្យអ្នកទាំងពីរថា “ក្រុមនៃបុរសទាំងទ្វេ”(Two-man band) ។

ជិមី ខាធើ រៀបចំការស្រស់ស្រូបពេលព្រឺកជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារប្រទេស ្រ ពមទាំង ទីប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ ដើម្បីពិភាក្សាពីរឿងវិបត្តិចំណាប់ខ្មាំងនៅអ៊ីរ៉ង់ និងទំនាក់ទំនងជាមួយសូវៀត ។

រ៉ូណាល់ រីហ្គែន បានប្រើប្រាស់ក្រុមផែនការសន្តិសុខជាតិ ដែលរួមមានសមាជិកនៃអិនអេសស៊ី នាយក ស៊ីអាយអេយ ទីប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ និងជំនួយការនយោបាយជាន់ខ្ពស់របស់សេតវិមាន។ រីហ្គែនគឺជាប្រធានាធិបតី ទីមួយ ដែលដាក់បញ្ចូលទីប្រឹក្សានយោបាយទៅក្នុងការរៀបចំបង្កើតសេចក្តីសំរេចចិត្តអំពីសន្តិសុខជាតិ ។

សមិទ្ធិ

Saturday, 27 October 2012

ពិធីករ ពិធីការិនី ទទួលការរិះគន់ចំៗ

ប្រភព៖បុរស ខ្មែរហ្សូម)

តុលា 26|09:31

ក្នុងសិក្ខាសាលា ស្ដីពីប្រធានបទ«ការប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែរក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ» កាលពីថ្ងៃ២៥ តុលា ក្រុមពិធីករពិធីការិនី បានទទួលរងនូវការរិះគន់ យ៉ាងពេញទំហឹង ពាក់ព័ន្ធនឹងកំហុសឆ្គាំឆ្គងក្នុងពេលធ្វើអត្ថាធិប្បាយ។ ពិធីករ ពិធីការិនី ប្រចាំនៅស្ថានីយទូរទស្សន៍ល្បីឈ្មោះ រួមមានCTN My TV និងបាយ័ន ត្រូវគេកត់សម្គាល់ថា ហាក់ទក់សាច់ ក្នុងការរិះគន់នេះជាងគេ។

ក្រោមការផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំដោយក្រសួងព័ត៌មាន និងក្រុមភាសាជាតិភាសាខ្មែរ នាឱកាសនោះ មានពិធីករ ពិធីការិនី អ្នកសារព័ត៌មាន និងបុគ្គលិកក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយប្រមាណជាង៤០០នាក់នៅទូទាំងប្រទេស ចូលរួម។ តារាដែលលេចធ្លោ ហើយលេចមុខនាឱកាសនោះរួមមាន នាងស៊ឹម សូលីកា លោកអេង រិទ្ធី នាងថន លក្ខិណា នាងរស់ សុធាវី(ហង្សមាស) ឌីជេតាប៊ុយ លោកប៊ីអាយជី លោកភោ សុផានិត និងអ្នកអានព័ត៌មាន ព្រមទាំងតារាៗជាពិធីករពិធីការិនីថ្មោងថ្មី យ៉ាងច្រើនកុះករ។

អង្គវិធីទាំងមូល បានលើកឡើងនូវចំណុច ខ្វះចន្លោះយ៉ាងច្រើន របស់ពិធីករ និងពិធីការិនីនាពេលចុងក្រោយ។ ទោះយ៉ាងណា ក្នុងពិធីនោះ ក៏បានរិះគន់ចំពោះការដំឡើងតួអក្សរខុសតាមវចនានុក្រម និងការចំពោះខ្វះខាតរបស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទាំងមូលនៅប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ ក្រុមគណអធិបតី និងអ្នកចូលរួមបានធ្វើការរិះគន់យ៉ាងចំៗ ចំពោះការអានពាក្យអគ្គនាយកដ្ឋាន របស់ពិធីករពិធីការិនីទូរទស្សន៍បាយ័ន ថា អាក់គៈនាយៈកៈដ្ឋាន ខណៈដែលពាក្យនោះ ត្រូវគេអានថា អៈគៈនាយក់ដ្ឋាន និងមានបញ្ជាក់ក្នុងវចនានុក្រមរួចទៅហើយ។ តាមរយៈការរិះគន់នេះ នាងស៊ឹម សូលីកា ដែលឋិតក្នុងអង្គពិធីនោះដែរ ត្រូវគេកត់សម្គាល់ថា រងនូវការអាម៉ាសជាងគេ បើទោះជាការវែកញែកដដែលៗនោះ មិនបានបញ្ជាក់ថា មានពិធីករពិធីការិនីណាខ្លះ បានអានបែបនេះក៏ដោយ។

ទោះយ៉ាងណា អង្គពិធីនៅមិនទាន់កំណត់ថា ការអានរបស់ក្រុមទូរទស្សន៍បាយ័ន គឺជារឿងឆ្គាំឆ្គងទាំងស្រុងទេ ដោយខាងក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ គ្រាន់តែសន្យារថានឹងស្រាវជ្រាវ ដើម្បីឲ្យប្រាកដថា ការអានអៈគៈនាយៈដ្ឋាន នោះ ជារឿងត្រឹមត្រូវ ឬក៏អត់។ ចំពោះការប្រើពាក្យបរទេស ក្នុងពេលអត្ថាធិប្បាយកម្មវិធីក្នុងទូរទស្សន៍វិញ ត្រូវគេកត់សម្គាល់ថា បានវាយប្រហារទៅកាន់ពិធីករ ពិធីការិនីប្រចាំនៅស្ថានីយទូរទស្សន៍My TV ពិសេសគឺតាប៊ុយ ខ្លាំងជាងគេ ពិសេសស្ទីលនិយាយខ្មែរមិនច្បាស់របស់លោកនាពេលកន្លងមក។ អង្គវិធីទាំងមូល និយាយថា គឺជារឿងសង្វេគណាស់ ដែលពាក្យខ្មែរច្រើនឲ្យគគូកបែរជាយកពាក្យបរទេស មកប្រើច្រឡូកច្រឡំ ធ្វើឲ្យវប្បធម៌ និងភាសាខ្មែរ ច្របូកច្របល់។ លោកជំទាវ ចាន់ ធី អនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងព័ត៌មានមានប្រសាសន៍ថា សូមកុំយល់ច្រឡំថា ប្អូននិយាយតុងខ្មែរមិនច្បាស់ ហើយបញ្ចូលពាក្យបរទេសច្រើន មានមោទនភាពឲ្យសោះ ការពិតគឺអ្នកទស្សនា អ្នកស្ដាប់គេសើចទៅវិញទេ ហើយវាមានន័យត្រង់មួយទៀត គឺប្អូនកំពុងតែបង្ហាញពីភាពកំសោយនៃភាសាខ្មែរ និងវប្បធម៌ជាតិរបស់ដូនតាខ្មែរ ទៅកាន់អ្នកទស្សនាជាអន្តរជាតិ និងនៅក្រៅប្រទេស ដែលស្រឡាញ់ខ្មែរ។

លោកជំទាវបន្តថា ក្នុងនាមជាពិធីករពិធីការិនី មិនគួរស្នើឲ្យអ្នកទស្សនាទះដៃ ឬស្រែកហ៊ោក្នុងពេលដំណើរការកម្មវិធីតែរហូតនោះទេ ព្រោះនោះបង្ហាញថា ពួកគេអត់មានសមត្ថភាពធ្វើអ្វីឲ្យត្រូវចិត្តរបស់ទស្សនិកជន។ លោកជំទាវមានប្រសាសន៍ថា បើការអត្ថាធិប្បាយរបស់ពិធីករពិធីការិនីគ្រប់រូបចេះលើកដាក់សំឡេងក្នុងការនិយាយបានល្អ ហើយធ្វើឲ្យគេត្រូវចិត្ត គឺអ្នកទស្សនាពិតជាទះដៃ ឬស្រែកហ៊ោ។ អញ្ចឹងអ្នកកាន់កម្មវិធីគួររិះរកអ្វីដែលល្អ ដើម្បីកុំឲ្យវគ្គណាក៏សូមសំឡេងទះដៃមួយ ឈុតណាក៏សុំសំឡេងហ៊ោមួយ ទើបកម្មវិធីនោះ មានសំឡេងកងរំពងបែបហ្នឹង។ នៅមានចំណុចមួយទៀត ដែលអង្គពិធីទាំងមូល បានធ្វើការរិះគន់យ៉ាងស្ទើររញ្ជួយអង្គសិក្ខាសាលាផងដែរ នោះគឺការប្រើពាក្យថា ឡូយ ឬឡូយណាស់ របស់ពិធីករពិធីការិនីបែបយុវវ័យ ស្ទើរតែគ្រប់ស្ថានីយទូរទស្សន៍។ ក្រុមអ្នកចោទសួរ និងវាគ្មិន បញ្ជាក់ថា ពាក្យ ឡូយ ឡូយណាស់ ឬឡូយមែនទែននេះ មានន័យថា ផ្ដេសផ្ដាស ឬឈ្លើយប៉ុណ្ណោះ ចុះហេតុអ្វីក៏បែរជានាំគ្នាមកនិយាយ សំដៅថាអស្ចារ្យ ឬល្អស្អាតទៅវិញ។

ក្រុមអ្នកវែកញែកបានស្វះស្វែងរកឯកសារ និង ភស្ដុតាងជាច្រើន បញ្ជាក់ថា ពាក្យឡូយ ឬឡូយណាស់ មានន័យថា ឈ្លើយ ឬខុសគេរបៀបផ្ដេសផ្ដាសទាំងស្រុង ដោយមិនគួរយកមកប្រើចំពោះតារាសិល្បៈទាល់តែសោះ។ ការលើកឡើងបែបនេះ ហាក់ដូចជាសំដៅដល់កម្មវិធីមួយ ដែលដាក់ឈ្មោះថា «ឡូយ៩» នោះផងដែរ ដែលកម្មវិធីនេះ កំពុងបំភ្លៃពាក្យមិនសមគួរនេះ ធ្វើឲ្យក្មេងៗ យល់ថា ពាក្យនោះមានន័យសមរម្យ។ មានពិធីករពិធីការិនីជាច្រើន តែងលើកឡើងថា តារាកិត្តិយសនេះ ឬខ្លួនឯងស្លៀកពាក្យអញ្ចឹងឡូយ ឬឡូយណាស់ យ៉ាងស៊ាំមាត់ ដោយសូម្បីតែអត់ដឹងថា ពាក្យនោះមានន័យដូចម្ដេច? ក្នុងនោះការនិយាយចាស៎ៗ ញឹកស្អេក របស់ពិធីការិនីតាមលំនាំពិធីការិនីថៃ ក៏ត្រូវគេលើកឡើងថា ជារឿងមិនសមរម្យផងដែរ។ អង្គពិធីទាំងមូល បញ្ជាក់ថា ពិធីករពិធីការិនីគឺជាមនុស្សសំខាន់ណាស់ ដែលអាចឲ្យមនុស្ស១៤លាននាក់នៅកម្ពុជា ពិសេសក្មេងៗច្របូកច្របល់តាមបាន បើពួកគេប្រើពាក្យណាមួយ ដោយមិនបានស្រាវជ្រាវ ហើយមិនត្រឹមត្រូវ។

ក្នុងនោះ សូម្បីតែការនិយាយថា អរគុណធំធំ ប្រើពាក្យបេក្ខភាពបេក្ខជនបែបច្របូកច្របល់គ្នា និងការប្រើពាក្យថា ដឹងអត់ នឹកបងអត់ អីជាដើម ក៏ត្រូវគេលើកយកមកលាតត្រដាងក្នុងន័យអវិជ្ជមានដូចគ្នា។ លោកជំទាវចាន់ ធី បញ្ជាក់ថា ពាក្យខ្មែរគឺនឹកបងឬអត់ ដឹងឬទេ គឺមិនមែននាំគ្នាមកប្រើពាក្យទាំងអស់នេះ កាត់ហើយខុសពីសំណៅដើមអញ្ចឹងឡើយ ព្រោះពិធីករពិធីការិនី និងប្រព័ន្ធផលិតចម្រៀង ក៏ដូចជាអ្នកកាសែត សំខាន់ណាស់ក្នុងសាបព្រួសចំណុចត្រូវ ឬខុសទាំងនេះ។ ក្រៅពីការរិះគន់លើពាក្យពេចន៍ បញ្ហាសំលៀកបំពាក់ និងការតុបតែងខ្លួនរបស់ពិធីករ និងពិធីការិនី ក៏ត្រូវគេលើកឡើងផងដែរ។ តារាខ្លះ ដែលតែងខ្លួន និងពាក់គ្រឿងប្រដាប់តុបតែងខ្លួនហួសហេតុ ដែលស្ទើរតែមើលមិនដឹងថា តើអ្នកណាជាតារាកិត្តិយស អ្នកណាជាពិធីការិនី។

លោកជំទាវបន្តថា ពិធីការិនីមិនមែនតុបតែងខ្លួនហួសពីតារាដែលមកច្រៀងនោះទេ ទោះនោះជាកម្មវិធីតន្ត្រីបែបយុវវ័យក៏ដោយ ព្រោះពិធីការិនីស្មើនឹងម្ចាស់ផ្ទះ ស្មើនឹងអ្នកសម្របសម្រួល អញ្ចឹងបើបើពួកគេតែងខ្លួនហួសហេតុពេក តើអ្នកមើលគេគិតយ៉ាងម៉េច ហើយការតែងខ្លួនត្រូវគិតផង តើវាល្អសម្រាប់កម្មវិធីយើងទេ ល្អសម្រាប់មហាជនភាគច្រើនទេ ពោលគឺកុំធ្វើឲ្យដោយតម្រូវចិត្តតែមនុស្សមួយក្ដាប់តូច។ លោកជំទាវ ទទូចឲ្យការអត្ថាធិប្បាយរបស់ពិធីករ ពិធីការិនី ត្រូវអានពាក្យខ្មែរឲ្យច្បាស់ៗ កុំបន្លំ ហើយត្រូវមានដង្ហើមដកឲ្យបានពីរោះ ហើយចំណុចទាំងអស់នេះ ដ្បិតថា នៅកម្ពុជាមិនមានសាលាបណ្ដុះបណ្ដាល តែក៏សិក្សាស្វែងយល់ និងស្រាវឲ្យបានល្អបន្តិចម្ដងៗនោះផងដែរ។

សូមអរគុណចំពោះប្រភព៖បុរសខ្មែរហ្សូម) នេះមិនមែនជាការផ្សាយឡើងវិញដើម្បីរកកម្រៃនោះទេ គ្រាន់តែចង់រក្សាការផ្សាយដ៏ល្អមានប្រយោជន៍នេះជាឯកសារប៉ុណ្ណោះ! :)

Sunday, 7 October 2012

ពាក្យៈ ម៉ាក់

ម៉ែ

( ន. ) ម្ដាយ ។ ហៅម្ដាយមីងថា ម៉ែមីង ឬ ហៅជីដូនថា ម៉ែយាយ ក៏មាន ។ បុរាណច្រើនហៅស្ត្រីដទៃដែលមានវ័យស្មើនឹងមាតាថា ម៉ែ (រាប់ថាជាពាក្យគោរព) ។

( ឧ. ) ពាក្យលាន់មាត់បន្លឺជាមុនដោយអាការក្រោធឬស្ងើច, ស្ញែង, ភ្ញាក់, តឹងចិត្ត, មានសេចក្ដីថា ម្ដាយ ! ឬត្រូវគ្នានឹងពាក្យថា ប៉ៃ!, យ៉ !, ព្ធ !, ព្ធយា !; ចួនកាលលាន់មាត់ថា ម៉ែកូន !, ម៉ែអញ ! ឬថា ម៉ែអើយ ! (ម៉ែអ្ហើយ) ក៏មាន ។ (វចខ.ជ.ណ កំណែ១)

Sunday, 13 May 2012

សាមគ្គីភេទ

សាមគ្គីភេទ

សាមគ្គីភេទ (ន.) (បា.) (សាមុ័ក-គី-ភេត) ការបែកសាមគ្គី; សាមគ្គីភេទកើតពីមានៈ គឺការប្រកាន់រៀងរាល់ខ្លួនជាប្រភពឬជាមូលដ្ឋាន មានត្រឹមតែសេចក្ដីវិនាសជាលទ្ធផលផ្តល់សេចក្ដីទុក្ខឲ្យជាដរាប ។ (ព. កា. ថ្លែងពីទោសនៃសាមគ្គីភេទ) : សាមគ្គីភេទ ជាមូលហេតុ បើកឲ្យសត្រូវ ចូលលុករុករាន អស់ឥតមានផ្លូវ ទោះធ្វើម្ដេចកូវ ក៏កែពុំបាន ។ ដូចរដ្ឋវជ្ជី មានសាមគ្គី តាំងពីបុរាណវស្សការៈ មន្រ្តីឈ្លានពាន ប្រើល្បិចមូលបាន ញុះញង់ខ្ទេចខ្ទី ។ យកបានប្រទេស ដែលគេប្រហែស ឲ្យបែកសាមគ្គី ប្រើខ្សឹបងាយៗ ឥតចាយរូបីយ៍ ថែមទាំងមានល្បី ថាឈ្លាសផងទៀត ។ (រឿងរដ្ឋវជ្ជីមានសាមគ្គីភេទ ព្រោះចាញ់ល្បិចខ្សឹប របស់វស្សការៈ ជាអគ្គសេនាបតីនៃព្រះបាទអជាតសត្រូវ ក្នុងបុរាណសម័យ) ។ ហេតុនេះគួរខ្លាច ប្រយ័ត្នកំណាច លបចូលជ្រៀតបៀត ធ្វើសាមគ្គី ឲ្យខូចបង់សៀត បែកហើយផ្សារទៀត ពុំងាយជិតឡើយ ។ល។ (ជ ណ)

Tuesday, 1 May 2012

ពាក្យ ស្រិន្ទ្រ Srindra

ពាក្យ ស្រិន្ទ្រ Srindra